Z DZIEJÓW KOLĘDY
Opublikowano 14 grudnia 2023 autor: admin | Kategoria: Artykuły bieżace | Komentarze (0)
* Z DZIEJÓW KOLĘDY *
PIEŚŃ KOLĘDOWA
sięga głęboko w średniowiecze. Jej punktem wyjścia
była ogólnokościelna pieśń łacińska. Franciszkanie,
którzy przybyli do Polski w połowie XIII wieku
przynieśli z sobą cały swój bożonarodzeniowy repertuar.
Oni głównie kultywowali adoracje żłóbka nadając jej
pewne formy. Nabożeństwu towarzyszyły pieśni, a szczególnie atrakcyjny był zwyczaj kołysania figurki Dzieciątka.
To ściągało w święta Bożego Narodzenia licznych wiernych tej
religijności. W klasztorze krakowskich Franciszkanek
zachowały się podobno figurki z XIV wieku. Polskie teksty natomiast pochodzą dopiero z rękopisów XV-wiecznych. Przypuszcza się, że śpiewano pieśni bożonarodzeniowe
wcześniej, ale w kronikach brak zapisów tej twórczości.
Początek XVI wieku przyniósł już kolędy drukowane.
Są one spolszczeniami ówczesnych śpiewów kościelnych
jak: DIES ES laetitiae / Nastał nam dzień wesoły /
i : In natali Domini / Z Bożego Narodzenia /.
Z tego źródła czerpać będzie kolejny nurt kolędowy
sentymentalno – pietystyczny z religijnością i wyobraźnią.
Można je znaleźć w rękopisach:
kórnickim i puławskim z lat 1551 – 55.
Repertuar pieśni na Boże Narodzenie narastał przez
lata w środowisku klasztornym. Śpiewane były przez cały
kościół wiernych wtórujący chórowi. Znajdują się w tych
zbiorach teksty: ANGELUS Pastoritus –
/Anioł pasterzom mówił / czy / Dies est laetitiae / – wymowna
z wyobraźnią, uczuciowością i tkliwością narracja
o drodze Trzech Królów do Betlejem, której towarzyszy
koncepcja zdziwienia nad cudem narodzenia pańskiego.
Swobodna adaptacja średniowiecznej tekstowości nie ma
melodii i jest odnośnik ” na nutę własną „.
Można się domyślać, że wachlarz muzyczny był znaczny
odnośnie melodii kolędowych.
Cenne zapisy dotyczące tej kwestii zamieszcza
” Tabulatura Jana z Lublina /1538 – 48 /
z transkrypcją na organy np. Hymnu ” Dies est laetitiae ”
w trzech wariantach. Pieśni ogólnokościelne różnią się
od zapisów w rękopisach, na co wpływ miały tradycje
klasztorów. W misterium uroczystości Bożego Narodzenia
aktorami byli duchowni i chór uczniów szkoły parafialnej.
Teksty i dialogi ulegały ewolucji ze skoczną melodią
i powtarzane były przez stulecia. Praktyka kolędowania
ustaliła się na trwałe z różnymi wariantami dialogów,
scen i śpiewów a także dekoracji i strojów dla aktorów.
W początku XVIII wieku repertuar
” kolędnickich widowisk ” ulega nowemu zróżnicowaniu.
Obok aktora pojawiają się też kukły i lalki.
Obchodzone były JASEŁKA jak groby wielkopostne.
Pojawiły się szopki pod strzechami i ” aniołkowie”
nad dachami unoszący się na skrzydłach i śpiewający:
” Gloria in excelsis Deo „.
Gdy nastąpiło święto ” Trzech Królów ” dostawiano ofiarujących narodzonemu: złoto, mirrę i kadzidło oraz
orszaki dworzan – martwe posągi rozmaitego gatunku ludzi
i zwierząt, ale nie wzbudzały już takiej ciekawości
jak żywe osoby.
BAROK wniósł pastorałki, wędrujących kolędników
z figlami i groteską,
*** ale to już temat na kolejne omówienie, bo to wielki zasób materiału.
Spotkamy się za rok – ” jak Bóg da „.
* Chronologię powstawania kolęd można poznać z:
